Toon Foppele: “Zonder mijn maat kom ik niet”

Wie oud-schilder Toon Foppele (67) uit Bergen op Zoom weleens over de vloer heeft gehad voor een klus, weet dat hij nooit alleen kwam. Altijd met zijn schildersmaat Kees aan zijn zijde, een sterrenbeeldenboek onder de arm en fotocamera in de hand. Toen Toon in 2024 met vervroegd pensioen ging, kwamen er nog meer hobby’s bij. Zo fietste hij wekenlang kriskras door het Zeeuwse landschap om dronebeelden te maken voor de documentaire ‘Verbonden met Zeeland’. 

We gaan terug naar 1972. Het jaar waarin de dertienjarige Toon vaak op pad ging met zijn zwager (de verkering van zijn zus) en schilder van beroep. Samen naar het verfwinkeltje om de hoek of meehelpen met wat klusjes. “Zoals Alabastine aanmaken: kuiltje erin en mengen maar. Ik wist meteen: dít wil ik ook.”

Meneer Van Montfoort

Niet veel later startte Toon op de LTS in Bergen op Zoom, waar hij, hoe kon het ook anders, voor de schildersklas koos. “De praktijk was leuk, maar theorie minder”, vond Toon. “Wat was ik blij dat ik ‘toevallig’ net in de plafondruimte van de kerk aan het werk was toen de consulent van de schildervakschool, meneer Van Montfoort, mijn takenboek kwam controleren. Maar ik had bijna niets in mijn boek geschreven. ‘Ik zit hier goed’, dacht ik. ‘Ik houd me stil.’ Helaas ging hij boven bij het orgel zitten. Toen hij me zag moest ik meteen naar beneden komen en mijn takenboek laten zien, met een cijfer 5 als resultaat.”

De Draak

In de praktijk ging het gelukkig beter. Toon startte bij leerbedrijf CloÏn. Drie dagen per week werken en twee dagen naar school, tot hij zijn diploma Aspirant Gezel behaalde. “Ik heb nog vijf jaar bij CloÏn gewerkt. Daar heb ik ook meegeholpen aan het restaureren van de letters van De Draak in Bergen op Zoom, het oudste hotel van Nederland. Eerst hebben we de letters in de primer en okergele lak gezet en daarna plakten we het bladgoud er voorzichtig op.” 

Kees

De 21-jarige Toon maakte daarna de overstap naar het bedrijf Boot in het Zeeuwse Kortgene. “Daar verdiende ik honderd gulden per week meer, precies het kostgeldbedrag dat ik thuis moest betalen. Iedere ochtend werd ik in Bergen op Zoom opgehaald door collega’s met luxe auto’s, die een goede kilometervergoeding kregen. Zij brachten me naar nieuwbouw-, renovatie- en onderhoudsprojecten in plaatsen als Vlissingen, Goes en Zierikzee. Bij een renovatieopdracht in Middelburg kwam ik oud-klasgenoot Kees tegen. Hij werkte ook bij Boot. Kees moest ruitjes aanstoppen. Dit had hij nog nooit gedaan en vond het maar niks. Ik moest plafonds sauzen, veel zwaarder werk. Kees stelde voor om te ruilen. Vanaf die dag hebben we het altijd zo gedaan, elkaar aangevuld. We hebben geen dag meer zonder elkaar gewerkt, veertig jaar lang.”

Slap praten

Toon en Kees hoefden niks te overleggen. Ze wisten precies wat ze aan elkaar hadden. “Radiootje aan en slap praten. Vaak ging het helemaal nergens over. We hebben tranen gelachen. Stiekem weten we meer van elkaar dan onze vrouwen van ons weten”, geeft Toon lachend toe. De schilders maakten samen de overstap van Boot naar Smans in Made (vijf jaar gewerkt) en weer terug naar Boot (nog eens vier jaar gewerkt). “Toen ik het reizen tussen Bergen op Zoom en Kortgene beu was, solliciteerde ik bij Vergouwen Schilderwerken in Etten-Leur. ‘Ik heb maar één man nodig’, zei de baas. ‘Zonder mijn maat kom ik niet’, reageerde ik. Het was snel beklonken. Kees en ik hebben 34 jaar bij Vergouwen gewerkt, tot ons pensioen.”

Sterrenbeelden

Waarom het zo goed klikte tussen Toon en Kees? “Misschien door onze sterrenbeelden”, denkt Toon. “Ik ben een waterman, Kees een kreeft. Dat matcht. Ik ben altijd geïnteresseerd geweest in sterrenbeelden en heb hierover een boek van Suzanne White, ‘Nieuwste astrologie’. Ik nam het overal mee naartoe, tot ergernis van Kees: ‘Komt ie weer aan met zijn boek.’ Ik wilde van iedereen het sterrenbeeld weten – van de baas, zijn zoon, klanten – om te ontdekken of het klopte. Op een dag waren we de voordeur aan het schilderen van een dame in Roosendaal. Ze was gescheiden en had alleen maar gedonder met haar ex gehad. Zij was een ram-rat, hij een weegschaal-slang. Ik pakte mijn boek en zei: ‘Als hier staat dat jullie toch bij elkaar passen, gooi ik het meteen in de vuilnisbak.’ Maar wat er in het hoofdstuk ‘partners’ stond omschreven klopte honderd procent voor deze mevrouw. Een weegschaal-slang zal u alleen maar verdriet en ellende bezorgen. Ze zuchtte: ‘Was ik jou maar acht jaar geleden tegengekomen.’”

Sterke verhalen

Toon en Kees hebben veel meegemaakt. Ooit knapten ze een miljoenenvilla in Brasschaat op. Een indrukwekkend huis met hoogpolig tapijt, een panic room en televisie uit het plafond. Maar de projecten voor de sociale woningbouw, waar ze in contact kwamen met allerlei mensen uit de samenleving, maakten meer indruk. Het schildersduo werd vaak omarmd door de wijk. “Op een ochtend wandelden we door een straat. Er kwam een man naar buiten gelopen, vol tatoeages: ‘Wat komen jullie doen? Schilderen is hier niet nodig, wegwezen.’ Het bleek de beruchtste persoon uit de wijk. Ik ging voor hem staan: ‘Wij worden hier ook maar naartoe gestuurd om onze boterham te verdienen.’ Toen was het goed. Hij schudde ons de hand, bracht koffie en deelde zijn sterkste verhalen met ons. Als we ergens anders een bakkie deden, was hij gepikeerd.”

Fotocamera

Niet alleen het sterrenbeeldenboek van Toon ging mee naar het werk. Ook zijn fotocamera. “Een andere hobby van me. Alles werd door de jaren heen vastgelegd: klanten, opgeleverd werk, de Zeelandbrug in het ochtendzonnetje en natuurlijk de gekke bekken van Kees. Toen Kees en ik in 2024 tegelijk met vervroegd pensioen gingen, gaven we onze baas als herinnering een groot fotoboek cadeau. De tranen stonden in zijn ogen.”

Verbonden aan Zeeland

Toon heeft nog een passie: helikopters. “Kijk, daar vliegt een Chinook”, wees hij vaak naar Kees vanaf de hoogwerker. “Nu heb ik een DJI-drone gekocht waarmee ik mijn interesse in helikopters en fotografie combineer. Hiermee vermaak ik me prima tijdens mijn pensioen. Vorig jaar vroeg een oude vriend – filmmaker René van der Laan (ook schilder) – mij om dronebeelden te maken voor zijn Film by the Sea-documentaire, ‘Verbonden aan Zeeland’. Wekenlang fietste ik kriskras door het Zeeuwse landschap om opnames voor zijn film te maken. Een eer om te doen.” 

Wij vermaken ons wel

Toon en zijn vrouw Jeanine genieten van alle vrije tijd. “We passen wekelijks op onze kleinzoon Sef (2 jaar), die nu gezellig begint te praten. Ik ben ook trots op mijn zoon, die een mooie baan als basisschooldirecteur heeft. Kees en ik zien elkaar nog vaak. We gingen met vervroegd pensioen omdat het werk zwaarder werd. Hij kreeg last van zijn benen en ik van een strammer lichaam bij het opstaan. Het werk ligt achter ons, maar onze vriendschap is voor altijd. Samen een biertje drinken, hapje eten en de dag doornemen: wij vermaken ons voorlopig nog wel.” 

Toon Foppele (67) is getrouwd met Jeanine (62). Hij werkte bij vier verschillende schildersbedrijven, waarvan de laatste 34 jaar bij Vergouwen Schilderwerken in Etten-Leur. Altijd met zijn trouwe schildersmaat Kees aan zijn zijde.